العلامة الحلي ( مترجم : شعراني )
370
تبصرة المتعلمين في أحكام الدين ( فارسي )
زمين مباح و حريم گاو چاه كه به حيوان آب مىكشند شصت ذراع و حريم قنات در زمين سست هزار ذراع و در زمين سخت پانصد ذراع و البته مسافت از چاهى كه آب مىتراود محسوب است نه آن كه براى روشنى و رفتن مقنى در كاريز و پاك كردن لاى كندهاند و در املاك خاصه هر كس حق دارد در زمين خود چاه بكند بهر فاصله كه خواهد و در بعضى روايات از حضرت عسكرى ( ع ) است كه حريم قنات تا حدى است كه زيان نرساند و علامه رحمه الله اين قول را در بعض كتب خود اختيار كرده است و هزار يا پانصد ذراع براى آنست كه حد مزبور زيان نمىرساند و در روايتى وارد است كه زيان را به عقائب بيازمايند و ما شرح آن را در حاشيه وسائل طبع جديد نوشتهايم ( جلد 17 صفحه 344 ) و ابن جنيد گويد حريم گاو چاه به قدر عمق چاه است از هر طرف چون حيوان آبكش بايد به قدر عمق چاه دور شود تا دلو از ته چاه به زمين برسد و اين سخن صحيح است و مقصود او حريم مطلق است نسبت بهر گونه تصرف نه چاه ديگر كندن چون بر فرض عمق چاه كمتر از شصت ذراع باشد بايد تا شصت ذراع پيرامون چاه اول چاه ديگر نكنند تا بدان زيان نرساند و مناط كلى در حريم زيان نرسانيدن است . آب باران ورود خانه چون روان گردد بهر ملك كه نزديكتر باشد اولى است و چون حاجت اول برآورده شد حق